Yapay Zekâ ile Arayüz Tasarımında Niyet-Çıktı Uyumu: Altı İstem Stratejisinin Profesyonel Değerlendirmesi

Counts differ because each database indexes a different set of publications. We treat OpenAlex as the canonical count; Google Scholar is not shown (no API, and crawling it violates its ToS).

Üretken yapay zekânın (YZ) tasarım pratiğine girişiyle birlikte istem (prompt) tasarımı, tasarımcı ile YZ arasındaki temel iletişim kanalı hâline gelmiştir. Mevcut istem mühendisliği yazını ağırlıklı olarak verilen bilginin miktarı ve biçimi üzerine yoğunlaşmakta; istemde ifade edilen teorik niyetin çıktıda ne ölçüde gerçekleştiği sorusu ise, özellikle görsel arayüz tasarımı bağlamında, sistematik biçimde ele alınmamaktadır. Bu keşfedici çalışma altı farklı istem stratejisinin tasarım çıktıları üzerindeki etkisini incelemektedir. Kurgusal bir görev yönetimi uygulaması (TaskFlow) bağlamında her strateji için Claude Opus 4.5 modeli yazılı bir tasarım tanımı üretmiş, bu tanımlar Figma Make AI (Default) modeline aktarılarak işlevsel prototip arayüzlere dönüştürülmüştür. Çıktılar, farklı sektörlerden beş profesyonel UI/UX (Kullanıcı Arayüzü/Kullanıcı Deneyimi) tasarımcısının katıldığı tek oturumluk bir odak grup çalışmasında, uygulanabilirlik, kullanıcı odaklılık ve ilham vericilik ölçütleri üzerinden kör değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Katılımcıların hiçbiri çıktıların herhangi birini bütüncül olarak benimsememiştir. Teorik niyeti çıktıda en açık biçimde görünür hâle gelen iki strateji (Duygu/Ton Odaklı ve Sorun Odaklı) üç ölçütte de en olumlu değerlendirmeleri almıştır. Buna karşılık en kapsamlı bağlamı sağlayan Tasarım Özeti stratejisi çıktının yönünü kontrol edememiş, tasarım görev yönetiminden alışkanlık takibine kaymıştır; bu veri kümesinde sağlanan bilgi miktarı tek başına niyetin gerçekleşmesini güvence altına almış görünmemektedir. Yönlendirmenin niyeti daraldıkça çıktının hitap ettiği kullanıcı tabanı da daralma eğilimine girmiş, Duygu/Ton Odaklı strateji bu eğilimin dışında kalmıştır. Katılımcıların tamamı YZ'yı tasarımcının yargısı altında çalışan bir araç çerçevesinde değerlendirmiş, hiçbir katılımcı YZ'yı ortak tasarımcı ya da yaratıcı partner olarak konumlandırmamıştır. Niyet-çıktı uyumu, araştırma öncesinde sınanmak üzere kurulmuş bir çerçeve değil, odak grup verisinin çözümlenmesi sırasında beliren bir örüntüdür; çalışma bu örüntüyü varlık, yön ve sınır olmak üzere üç boyutta işleyen ve ileri araştırmalarda sınanmayı bekleyen bir analitik eksen olarak önermektedir. Tek oturum, beş katılımcı ve strateji başına tek çıktı koşulları göz önünde bulundurulduğunda bulgular genellenebilir değil, bağlama özgü ve keşfedici niteliktedir.