Hukuki̇ Muhakemeden Aktüeryal Mantiğa: Di̇ji̇tal Mi̇ras Ve Proakti̇f Hukukun Hak Erozyonu

Counts differ because each database indexes a different set of publications. We treat OpenAlex as the canonical count; Google Scholar is not shown (no API, and crawling it violates its ToS).

Bu makale, algoritmik yönetişim bağlamında proaktif hukuku eleştirel hukuk perspektifinden incelemekte; öngörü/tahmin temelli yasal tasarımın hukuki alanlar arasında asimetrik işlediğini savunmaktadır. Makale, eleştirel hukuk çalışmaları geleneğinden yararlanmakla birlikte normatif şüpheciliğinden ayrılarak üç temel argüman geliştirmektedir. Birincisi, proaktif hukukun normatif değerinin işlediği alana ve etkilediği öznenin özerkliğiyle kurduğu ilişkiye bağlı olduğudur: dijital miras hukukunda öngörücü çerçeveler bireylerin geleceğe yönelik iradesini korurken ceza ve kamu düzeni hukukunda aynı mantık masumiyet karinesini tersine çevirmekte ve bireysel yargıyı aktüeryal çıkarımla ikame etmektedir. İkincisi, hak aşındırıcı proaktivitenin birincil taşıyıcısının demokratik süreçler aracılığıyla hareket eden devlet değil kamu kurumlarına prediktif altyapı satan özel teknoloji şirketleri olduğudur. Üçüncüsü, bu sürecin algoritmik norm kayışını oluşturduğudur: hukuki muhakemenin, hesap verebilirlik yapılarından kaçınan hesaplamalı mantıklar tarafından kademeli olarak işgal edilmesi. Palantir, Clearview AI, Çin Sosyal Kredi Sistemi ve AB Yapay Zeka Tüzüğü vaka analizleri aracılığıyla uluslararası insan hakları hukukunun mevcut devlet merkezli mimarisinin bu boşlukları gidermekte yapısal olarak yetersiz kaldığı gösterilmekte; özerklik genişletme, hesap verebilirlik koruma ve alan duyarlılığı ilkeleri ekseninde alana duyarlı normatif bir çerçeve önerilmektedir.